Nadwaga u zwierząt a obciążenie stawów – dlaczego dieta to nie wszystko

Spis treści

1. Dlaczego dieta to nie wszystko?
2. Co robić oprócz diety przy nadwadze?
3. Rehabilitacja w wodzie
4. Trening węchowy i umysłowy
5. Fizjoterapia
6. Nadwaga i jej wpływ na stawy zwierząt
7. Jak bezpiecznie odchudzać zwierzę domowe z problemami stawowymi?
8. Suplementacja stawów, a walka z nadwagą u zwierząt
9. Podsumowanie
10. Bibliografia

Psy i koty na przestrzeni tysiącleci zostały poddane procesowi udomowienia, w wyniku czego znacznie różnią się od swoich dzikich przodków. Wiele z nich prowadzi obecnie siedzący, domowy tryb życia z niską stymulacją środowiskową. Ponadto zmieniły się ich wzorce żywieniowe, nie muszą już polować aby zjeść posiłek, zamiast tego dostarczane jest im kilka porcji pokarmu w ciągu dnia. To wszystko sprzyja wystąpieniu nadwagi, a następnie otyłości zwierząt.

W dzisiejszych czasach nadmierna masa ciała stanowi ogromny problem zdrowotny. Według badań otyłość u kotów występuje u 41% populacji, zaś nadwagą psów objętych jest około 39%. Te procesy nie są obojętne dla organizmu – zwiększają one prawdopodobieństwo wystąpienia wielu chorób, a także powodują przewlekły stan zapalny całego organizmu. W poniższym artykule dowiesz się, jakie czynniki, oprócz diety, wpływają na nadwagę i otyłość zwierząt.

Dlaczego dieta to nie wszystko?

Otyłość zwierząt to stan patologiczny, uznawany za chorobę przewlekłą, w którym dochodzi do przekroczenia prawidłowej masy ciała o 30%. W przypadku nadwagi wzrost masy ciała następuje o 15%. Proces, który do tego prowadzi, jest wieloczynnikowy. Niezaprzeczalnie kluczowym czynnikiem jest dieta. To właśnie sposób żywienia decyduje o ilości energii dostarczanej do organizmu. Duże znaczenie ma nieprawidłowe dostosowanie kaloryczności posiłków do rzeczywistego zapotrzebowania energetycznego zwierzęcia, brak kontroli wielkości porcji, nadmierna ilość przekąsek oraz żywienie do woli. Wśród pozostałych czynników należy wyróżnić: 

• Brak ruchu

Aktywność fizyczna odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej masy ciała u psów i kotów. Niedostateczna ilość ruchu prowadzi do zaburzenia równowagi między energią dostarczaną z pożywieniem a tą wydatkowaną przez organizm. W wyniku tego dochodzi do dodatniego bilansu energetycznego, który sprzyja odkładaniu się tkanki tłuszczowej i rozwojowi nadwagi oraz otyłości kotów i psów. W badaniach przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii wykazano, że otyłość psów występowała częściej u zwierząt o niskiej aktywności fizycznej niż u tych regularnie podejmujących wysiłek fizyczny. Znaczny wpływ na otyłości kotów ma niska aktywność, która najczęściej spowodowana jest ograniczoną przestrzenią, brakiem możliwości polowania oraz niewielką liczbą bodźców środowiskowych. Należy zaznaczyć, że zarówno w przypadku psów, jak i kotów, to my – właściciele – jesteśmy odpowiedzialni za brak aktywności zwierząt, a co za tym idzie – również za ich masę ciała.

• Czynniki genetyczne

Wydaje się, że niektóre rasy, takie jak golden retriever, labrador, mops, czy jamnik, wykazują większą predyspozycję do rozwoju nadwagi psów. Uważa się, że może to być związane z uwarunkowaniami genetycznymi wpływającymi na metabolizm oraz regulację apetytu. Dotychczas jednak jedynie u psów rasy beagle wykazano związek między mutacją w genie MC4R a skłonnością do nadmiernego pobierania pokarmu i zwiększoną masą ciała, prowadzącą do otyłości tych zwierząt.

• Zaburzenia mikrobioty jelitowej

Coraz więcej badań wskazuje, że skład mikrobioty jelitowej może odgrywać istotną rolę w rozwoju otyłości zwierząt. W badaniach przeprowadzonych na ludziach zauważono, że dieta wysokotłuszczowa wpływała na liczebność i różnorodność mikrobiomu w przewodzie pokarmowym, co sprzyja stanom zapalnym oraz wchłanianiu przez nabłonek jelit lipopolisacharydów i zwiększenia ich transportu do limfy. Proces ten może wpływać na metabolizm i sprzyjać odkładaniu się tkanki tłuszczowej również u otyłych zwierząt. Jednak jak dotąd, nie wyjaśniono, czy dysbioza jest wynikiem otyłości zwierząt, czy wpływa na jej powstawanie.

• Stres

Badania pokazują, że narażenie na czynniki stresowe powoduje częstsze spożywanie większych ilości pokarmu, co prowadzi do otyłości zwierząt. W przypadku kotów szczególne znaczenie ma środowisko życia. Ograniczona przestrzeń, brak możliwości wychodzenia na zewnątrz oraz niewystarczająca liczba bodźców środowiskowych mogą prowadzić nie tylko do zmniejszonej aktywności fizycznej, ale także do frustracji i stresu. Brak możliwości realizacji naturalnych zachowań, takich jak polowanie czy eksploracja, może sprzyjać nadmiernemu pobieraniu pokarmu, a w konsekwencji otyłości tych zwierząt.

• Kastracja

Kolejnym czynnikiem zwiększającym ryzyko nadwagi psów i kotów jest kastracja. W wyniku zabiegu dochodzi do zmian w gospodarce hormonalnej organizmu, co może prowadzić do zmian w metabolizmie, poziomie aktywności oraz regulacji apetytu. Po zabiegu dochodzi do zmniejszenia zapotrzebowania energetycznego, a jeśli ilość dostarczanej energii w diecie nie zostanie odpowiednio zmniejszona, prowadzi to do stopniowego przyrostu masy ciała.

• Wiek

Wiek również wpływa na ryzyko wystąpienia nadwagi i otyłości zwierząt. Wraz z wiekiem tempo metabolizmu ulega spowolnieniu, a aktywność fizyczna często się zmniejsza. Starsze zwierzęta mogą także cierpieć na choroby układu ruchu lub inne schorzenia ograniczające ich mobilność, co dodatkowo sprzyja przybieraniu na wadze.

Jak widać, rozwój nadwagi i otyłości u kotów i psów jest procesem złożonym. Często powodem jest nie jeden, a kilka jednocześnie występujących czynników. Dlatego skuteczna profilaktyka oraz leczenie otyłości zwierząt powinny opierać się na kompleksowym podejściu obejmującym zarówno odpowiednio zbilansowaną dietę, jak i modyfikację stylu życia zwierzęcia.

Co robić oprócz diety przy nadwadze?

Jak już wspomniano, nie tylko dieta będzie wpływała na wzrost masy ciała zwierząt. Szczególnie ważna jest codzienna aktywność. Może ona występować pod różnymi formami – poniżej kilka przykładów.

Rehabilitacja w wodzie

Jest to metoda, która idealnie sprawdzi się przy nadwadze psów. Polega ona na wykonywaniu przez psy ćwiczeń w wodzie pod okiem zoofizjoterapeuty. Woda pozwala na mobilizację mięśni, jednocześnie nie obciążając stawów, przez co jest to dobra forma aktywności również dla psich seniorów. Regularna rehabilitacja poprawia kondycję fizyczną, zwiększa siłę mięśni oraz wspiera spalanie nadmiaru tkanki tłuszczowej.

Trening węchowy i umysłowy

Aktywność psa nie powinna ograniczać się wyłącznie do ruchu fizycznego. Bardzo ważną rolę odgrywa także stymulacja umysłowa. Pomaga ona utrzymać zwierzę w dobrej kondycji psychicznej i ogranicza nudę, prowadzącą często do nadmiernego jedzenia. Podczas takiego treningu zwierzę szuka ukrytych przedmiotów lub smakołyków za pomocą narządu węchu. Tego typu aktywność angażuje zwierzę do ruchu, uczy koncentracji, redukuje stres, ale też wzmacnia więź między psem a opiekunem.

Fizjoterapia

Fizjoterapia stanowi ważne wsparcie w leczeniu nie tylko nadwagi psów, ale również otyłości kotów. Wykonywana jest najczęściej u zwierząt, u których nadmierna masa ciała doprowadziła do przeciążenia układu ruchu. Dzięki zabiegom, takim jak masaż, ćwiczenia stabilizacyjne czy terapia manualna, dochodzi do poprawy zakresu ruchu w stawach, zwiększenia siły mięśni oraz zmniejszenia dolegliwości bólowych. Pozwala to otyłym zwierzętom na stopniowe zwiększenie swojej aktywności fizycznej, co sprzyja efektywniejszej redukcji masy ciała. W wielu przypadkach fizjoterapia stanowi również element profilaktyki, zapobiegając pogłębianiu się problemów ortopedycznych związanych z nadwagą psów.

Nadwaga i jej wpływ na stawy zwierząt

Nadwaga i otyłość zwierząt towarzyszących stanowią istotny czynnik ryzyka rozwoju chorób układu ruchu, w szczególności schorzeń stawów. Nadmierna masa ciała prowadzi do zwiększonego nacisku na powierzchnie stawowe, co przyspiesza zużycie chrząstki stawowej, a następnie przyczynia się do rozwoju zmian zwyrodnieniowych. Objawia się to bólem, sztywnością i ograniczeniem ruchomości stawów, przez co zwierzęta stają się mniej aktywne, a w konsekwencji ich masa ciała wzrasta. Jak widać, związek między otyłością zwierząt a chorobami stawów ma charakter dwukierunkowy. 

Należy również podkreślić, że tkanka tłuszczowa wydziela różne substancje biologicznie czynne, które nasilają procesy zapalne w organizmie. Prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, co dodatkowo może pogłębiać uszkodzenia struktur stawowych oraz przyspieszać rozwój chorób zwyrodnieniowych. Warto również pamiętać, że otyłość u zwierząt predysponowanych genetycznie do chorób stawów, takich jak dysplazja stawu biodrowego czy uszkodzenia więzadeł krzyżowych, będzie przyspieszać pojawienie się objawów klinicznych oraz nasilać przebieg choroby. Z tego względu utrzymanie prawidłowej masy ciała jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki chorób układu ruchu u zwierząt towarzyszących. 

Jak bezpiecznie odchudzać zwierzę domowe z problemami stawowymi?

Otyłość zwierząt to poważny problem zdrowotny, wymagający szczególnej ostrożności i kompleksowego podejścia. Zbyt szybkie lub nieprawidłowo przeprowadzone odchudzanie może prowadzić do osłabienia organizmu i pogorszenia ogólnego stanu zdrowia zwierzęcia. Proces ten powinien przebiegać stopniowo i być dostosowany do wieku, kondycji oraz stanu zdrowia pupila. Podstawą w walce z nadwagą psów i kotów z problemami stawowymi, jest odpowiednia dieta, ale też kontrolowana aktywność fizyczna. W przypadku diety szczególnie ważne jest ograniczenie kaloryczności posiłków przy jednoczesnym utrzymaniu odpowiedniego, wysokiego poziomu białka, pozwalającego zachować masę mięśniową. Należy także kontrolować wielkość porcji oraz ograniczyć podawanie wysokokalorycznych przekąsek. Duże znaczenie w otyłości zwierząt ma suplementacja preparatami wspomagającymi pracę stawów. Choć ruch jest niezbędny w procesie redukcji masy ciała, powinien być dostosowany do możliwości zwierzęcia oraz zaawansowania zmian w obrębie stawów. Najbardziej zalecane są umiarkowane, regularne formy aktywności, takie jak spokojne spacery czy rehabilitacja. W przypadku otyłych kotów pomocne mogą być krótkie sesje zabawy z wykorzystaniem zabawek zachęcających do ruchu.

Podsumowując, bezpieczne odchudzanie otyłych zwierząt z problemami stawowymi powinno opierać się na kilku kluczowych elementach: odpowiednio zbilansowanej diecie redukcyjnej, stopniowej utracie masy ciała, dostosowanej aktywności fizycznej, wsparciu fizjoterapeutycznym oraz regularnej kontroli stanu zdrowia. Takie kompleksowe podejście pozwala nie tylko zmniejszyć masę ciała otyłych zwierząt, ale również poprawić komfort jego życia oraz ograniczyć postęp chorób układu ruchu.

Suplementacja stawów, a walka z nadwagą u zwierząt

Jak już wspomniano, otyłość zwierząt prowadzi do zwiększonego obciążenia stawów oraz przyspieszonego zużycia chrząstki stawowej. W celu wsparcia zwierząt z nadmierną masą ciała istotne jest zastosowanie kompleksowego podejścia, obejmującego odpowiednio dobraną dietę redukcyjną, dostosowaną do możliwości zwierzęcia aktywność fizyczną oraz celowaną suplementację wspierającą prawidłowe funkcjonowanie stawów. Preparaty tego typu mogą pomagać w ograniczeniu procesów zapalnych, poprawie ruchomości stawów oraz wspieraniu regeneracji chrząstki stawowej, co ułatwia zwierzęciu podejmowanie aktywności fizycznej, niezbędnej w procesie redukcji masy ciała.

Przykładem takich suplementów są preparaty marki Animalactin. Produkty te sprawdzą się u otyłych zwierząt wymagających dodatkowej ochrony stawów. Ich formuła opiera się m.in. na składniku MicroLactin®, czyli bioaktywnym koncentracie białek mleka o właściwościach przeciwzapalnych, oraz dodatkach takich jak glukozamina, chondroityna i kwas hialuronowy. Dzięki temu działają wielokierunkowo: ograniczają proces zapalny, wspomagają regenerację chrząstki stawowej oraz poprawiają ruchomość stawów.

Podsumowanie

Nadwaga i otyłość zwierząt stanowią poważny problem zdrowotny współczesnych czasów. Choć dieta odgrywa kluczową rolę w rozwoju otyłości, nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na ten proces. Znaczenie mają również takie elementy, jak poziom aktywności fizycznej, predyspozycje genetyczne, stres, wiek, kastracja czy zaburzenia mikrobioty jelitowej. Niebezpiecznym skutkiem nadwagi u psów i kotów jest jej negatywny wpływ na układ ruchu, prowadzący do obciążenia stawów. Dlatego skuteczna profilaktyka i leczenie otyłości zwierząt powinny opierać się na kompleksowym podejściu, obejmującym właściwą dietę, aktywność oraz suplementację. Pozwoli to na bezpieczną redukcję masy ciała, poprawę komfortu życia zwierzęcia i ograniczy ryzyko rozwoju chorób układu ruchu.

Bibliografia

1. Kurosad A., Jank M. Otyłość – choroba związana z nieprawidłowym żywieniem. Teorie dotyczące jej etiopatogenezy. Weterynaria w Praktyce, 2016.
2. RuiXia Z., YiBo z., Peng D.: The SNPs of melanocortin 4 receptor (MC4R) associated with body weight in beagle dogs. „Exp. Anim.”, 2014; 63 (1): 73-78.
3. Mao J., Xia Z., Chen J., Yu J. (2013) Prevalence and risk factors for canine obesity surveyed in veterinary practices in Beijing, China. Preventive Veterinary Medicine, 112(3–4), 438–442.
4. Saavedra C, Pérez C, Oyarzún C, Torres-Arévalo Á. Overweight and obesity in domestic cats: epidemiological risk factors and associated pathologies. J Feline Med Surg. 2024 Nov;26(11)
5. Lechowski R. Otyłość psów jako istotny czynnik ryzyka w rozwoju chorób ogólnych, Magazyn Weterynaryjny, 2015, 04

Radosław Kuczyński

Lekarz weterynarii