Jak sprawdzać skład karmy dla zwierząt?

Spis treści

1. Rodzaje karm dostępnych na rynku
2. Jak czytać skład karmy dla psa i kota?
3. Skład surowcowy
4. Składniki analityczne
5. Gdzie na etykiecie znajdziemy informacje o ilości węglowodanów w kamie?
6. Jakie ilości deklarowanych surowców zawiera karma?
7. Co należy sprawdzić przed zakupem karmy dla psa czy kota?
8. Podsumowanie
9. Bibliografia

Wybór odpowiedniej karmy dla psa czy kota to jedna z najważniejszych decyzji, którą podejmują właściciele zwierząt. Jakość i skład karmy wpływa nie tylko na zdrowie pupila, ale też na jego samopoczucie i długość życia. Obecnie na rynku jest bardzo dużo różnych producentów karm, każdy z nich w swojej ofercie ma karmy zarówno suche jak również mokre, o różnym składzie i przeznaczeniu. Dlatego wybór tej najlepszej dla twojego pupila może być naprawdę trudny. Czym zatem karmić psa i kota, na co warto zwrócić uwagę, kupując dla niego karmę? W tym artykule znajdziecie kilka praktycznych wskazówek.

Rodzaje karm dostępnych na rynku

Obecnie w sprzedaży dostępne są karmy mokre, suche i półwilgotne. Każda z nich będzie różniła się nie tylko zawartością wody, ale także smakiem, konsystencją, sposobem produkcji i przechowywania.

• Karmy suche zawierają zwykle do 12% wody (wilgotności). Są na ogół tańsze niż pozostałe rodzaje karm oraz łatwiejsze do przechowywania. Niestety są też bardziej przetworzone i mniej smakowite, dlatego często stosuje się w nich substancje poprawiające smak. Wśród nich znajdą się karmy ekstrudowane, suszone powietrzem, tłoczone na zimno czy wypiekane. Karmy ekstrudowane powstają poprzez poddawanie składników pokarmowych działaniu wysokiej temperatury i ciśnienia w tzw. ekstruderze, a następnie są formowane w granulat. Pozwala to na długie przechowywanie takich karm, ale wysoka temperatura może powodować częściową utratę niektórych witamin. W karmach suszonych powietrzem składniki są suszone w niskiej temperaturze przez długi czas, co usuwa wilgoć, ale zachowuje większość wartości odżywczych. Niestety, jest to proces bardziej kosztowny. W karmach tłoczonych na zimno składniki są prasowane w granulki w niższej temperaturze niż w ekstrudowaniu, dzięki czemu zachowują więcej składników odżywczych, ale ich trwałość jest krótsza. Ostatnie, karmy wypiekane, są formowane i pieczone podobnie jak ciasto, w piecach tunelowych. Tu również wysoka temperatura pieczenia może powodować utratę części witamin.
• Karmy mokre mają wyższą zawartość wody, powyżej 60%. Powstają one poprzez gotowanie i mieszanie składników pokarmowych, następnie umieszczenie ich w puszkach lub saszetkach i ponowne gotowanie zapewniające odpowiednią sterylność. Takie karmy są mniej przetworzone, smaczniejsze, lepiej strawne i pomagają utrzymać odpowiednie nawodnienie organizmu. Niestety mają krótszy czas przydatności po otwarciu oraz często wyższą cenę.
• Karmy półwilgotne są tak naprawdę czymś pomiędzy karmami suchymi i mokrymi, ich wilgotność to zwykle 14-60%. Są bardziej miękkie i aromatyczne niż sucha karma, co jest szczególnie ważne dla psów i kotów wybrednych lub które mają problemy z gryzieniem. W odróżnieniu od karmy mokrej, nie wymagają przechowywania w lodówce po otwarciu.

Można również podzielić karmy dostępne na rynku ze względu na przeznaczenie. Wyróżnimy tu:

• karmy pełnoporcjowe – stanowią podstawę diety, mogą być jej jedynym elementem. Stworzone tak, aby dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych w odpowiednich ilościach i proporcjach
• karmy uzupełniające – nie mogą być podstawą diety, a jedynie jej urozmaiceniem. Nie są odpowiednio zbilansowane i nie będą pokrywały dziennego zapotrzebowania na wszystkie składniki odżywcze dla psa czy kota.
• dietetyczne – przeznaczone dla zwierząt z określonymi chorobami, pozwalające pokryć ich szczególne potrzeby żywieniowe.

Jak czytać skład karmy dla psa i kota?

Przed zakupem psiej czy kociej karmy należy obowiązkowo zwrócić uwagę na jej skład. Producenci karm mają obowiązek umieszczenia go na etykiecie opakowania, razem ze składem analitycznym. W Europie zasady etykietowania karm określa „Kodeks dobrej praktyki znakowania karm dla zwierząt” stworzony przez FEDIAF – organizację zrzeszającą producentów. Na podstawie tych wytycznych producenci karm powinni tworzyć etykiety tak, aby były one jednolite, przejrzyste i dostarczały konsumentom jak najwięcej potrzebnych informacji.

Skład surowcowy

Na początku należy zwrócić uwagę na skład surowcowy. Producentów obowiązuje zasada wymieniania na etykiecie surowców w kolejności zależnej od ilości jego wykorzystania. Zarówno w przypadku zdrowych psów, jak i kotów ważne jest, aby na pierwszym miejscu znajdowało się źródło białka jakim jest mięso czy ryby. Jego opis powinien być jasny i precyzyjny oraz wskazywać na konkretne pochodzenie białka np. „kurczak”, „wołowina”. Gorszej jakości karmy mogą zawierać w swoim składzie bardziej ogólne informacje np. „mączka mięsna” czy „produkty pochodzenia zwierzęcego”. W tym wypadku nie wiemy co tak naprawdę trafia do miski naszego pupila, gdyż termin ten obejmuje nie tylko mięso, ale również podroby, kości i inne części zwierząt takie jak skóry, pióra, rogi, czy kopyta. Na etykiecie w karmach bardzo złej jakości można spotkać „uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego”, to materiały pochodzenia zwierzęcego, które nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których ludzie nie spożywają.

Należy pamiętać, że ilość mięsa podana w składzie odnosi się do wagi surowców przed obróbką. W trakcie produkcji większość wody ulega odparowaniu, co sprawia, że finalna masa mięsa w gotowej karmie jest mniejsza niż w stanie surowym.

Oprócz surowców pochodzenia zwierzęcego, w karmach można spotkać również surowce roślinne. To one często stanowią źródło węglowodanów w karmach. Można tu wyróżnić zboża, rośliny strączkowe, warzywa czy owoce.

Na końcu składu zwykle znajdziemy dodatki, a wśród nich:

·       dodatki sensoryczne – takie jak barwniki czy aromaty, które poprawiają wygląd, zapach lub smak karmy,

·       dodatki odżywcze – uzupełniające dietę w niezbędne składniki, np. witaminy, makroelementy, aminokwasy, kwasy tłuszczowe,

·       dodatki technologiczne – ułatwiające proces produkcji, zapewniające trwałość i stabilność karmy; w tej grupie znajdują się konserwanty, stabilizatory, przeciwutleniacze,

·       dodatki zootechniczne –które wspierają prawidłowe funkcjonowanie organizmu zwierząt, np. probiotyki czy enzymy trawienne.

Składniki analityczne

Zgodnie z kodeksem dobrej praktyki znakowania karm dla zwierząt domowych, takich jak psy i koty, stworzonym przez FEDIAF na podstawie Unijnych rozporządzeń, na etykiecie karmy obowiązkowo musi znajdować się informacja o składzie analitycznym. Zawiera ona opis zawartości poszczególnych składników odżywczych w danym produkcie. Wartości te podane są w procentach (%) i podają wartości białka, tłuszczów, włókna i popiołu. Wilgotność karmy również musi być podana, jeśli przekracza 14%, a zatem dotyczy to karm mokrych i półwilgotnych.

• Białko surowe – to składnik pokarmowy obecny w wielu produktach roślinnych (zboża, rośliny strączkowe) i zwierzęcych (mięso, mączki kostne). Dla psów i kotów lepsze jakościowo są białka zwierzęce, dodatkowo odznaczają się często lepszą strawnością. Najlepiej, aby jego zawartość w składzie karmy dla psa i kota była co najmniej 40-50% . Białko jest kluczowe dla budowy mięśni, regeneracji tkanek i prawidłowego funkcjonowania organizmu.
• Tłuszcz surowy – to źródło energii – w jednym gramie dostarcza 2,5 razy więcej energii niż białko czy węglowodany. Jest on nośnikiem smaku i zapachu oraz umożliwia wchłanianie witaminy rozpuszczalnych w tłuszczach takich jak A, D, E i K. Również pod tym terminem kryją się kwasy tłuszczowe nasycone i nienasycone, w tym niezbędne kwasy tłuszczowe takie jak omega 3 i 6, potrzebne do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, odpornościowego, stawów, skóry i sierści. Ważne jest, aby zawartość tłuszczu w karmie nie przekraczała 30% dla psów i kotów. Jego nadmiar w diecie może przyczyniać się do otyłości, problemów z układem pokarmowym i obciążenia wątroby czy trzustki.
• Włókno surowe – ilości niestrawnych części roślin (np. celulozy, ligniny, hemicelulozy) zawartych w produkcie, czyli włókno nierozpuszczalne. Nie jest ono źródłem energii ani budulcem, jednak pełni bardzo ważną rolę w układzie pokarmowym. Producenci karm rzadko podają zawartość włókna rozpuszczalnego ze względu na droższą i bardziej czasochłonną metodę jego oznaczania. Optymalne stężenie błonnika surowego w pełnoporcjowej karmie dla psów i kotów powinno wynosić do 5% suchej masy, jednak w przypadku diet odchudzających jego zawartość może być wyższa.
• Popiół surowy – oznacza zawartość składników mineralnych, które pozostają po całkowitym spaleniu próbki karmy w laboratorium (m.in. wapń, fosfor, magnez). Tak więc nie jest to szkodliwy dodatek, ale miara zawartości ważnych dla zdrowia minerałów.

Jeśli chcemy porównać ze sobą konkretne karmy, należy przeliczyć ich skład na suchą masę, pomocne są przy tym specjalne kalkulatory dostępne w internecie.

Gdzie na etykiecie znajdziemy informacje o ilości węglowodanów w kamie?

Na etykietach karm nie znajdziesz ich bezpośrednio w sekcji „składniki analityczne” – prawo nie wymaga ich podawania. Można jednak obliczyć ich orientacyjną ilość, odejmując od 100% sumę białka, tłuszczu, włókna, popiołu i wilgotności. Czy jest sens wyliczać je w karmach? Tak, zdecydowanie! Psy jako względni mięsożercy są w stanie poradzić sobie z umiarkowaną ich ilością w diecie. Sytuacja jest odwrotna w przypadku kotów – to bezwzględni mięsożercy. Ich zapotrzebowanie na węglowodany jest minimalne, a nadmiar może obciążać trzustkę, prowadzić do nadwagi czy cukrzycy. Ich zawartość w karmie dla kotów nie powinna przekraczać 10%, najlepiej do 5%.

Jakie ilości deklarowanych surowców zawiera karma?

Na etykietach karm dla psów i kotów często widzimy określenia typu „z wołowiną”, „bogaty w kurczaka” czy „o smaku łososia”. Brzmi apetycznie, ale kodeks dobrej praktyki jasno reguluje, co te sformułowania oznaczają i ile faktycznie danego surowca powinno znaleźć się w takiej  karmie. Poniżej kilka przykładów:

• “o smaku X” = mniej niż 4% X
• “z X” = co najmniej 4% X
• “bogaty w X” = co najmniej 14% X
• “ obiad X” = co najmniej 26% X

Jak widzimy to, że kupujemy karmę „z łososiem” czy „ z królikiem” wcale nie oznacza, że będzie to główny składnik karmy, najczęściej stanowi on kilka procent zawartości. Aby świadomie wybierać odpowiednią karmę dla psa czy kota, niezwykle ważne jest umiejętne czytanie etykiet produktów i wyciąganie z nich kluczowych informacji. Na etykiecie możemy znaleźć wiele cennych informacji, dzięki którym wybierzemy najlepszą karmę dla naszego pupila.

Co należy sprawdzić przed zakupem karmy dla psa czy kota?

1. Składniki analityczne – sprawdź ilość białka, tłuszczu, włókna i popiołu – to podstawa oceny wartości odżywczej.
2. Lista składników – zobacz, co jest na pierwszym miejscu – to główny składnik karmy. Unikaj składników roślinnych na pierwszym miejscu czy „produktów pochodzenia roślinnego czy zwierzęcego”.
3. Deklaracje typu „z kurczakiem”, „bogata w wołowinę” – pamiętaj, że prawo określa minimalne procenty tych surowców.
4. Dodatki funkcjonalne – unikaj niepotrzebnych dodatków.
5. Zawartość wilgotności – staraj się wybierać mokre karmy – szczególnie w przypadku kotów, które z natury mało piją, mniej niż psy. Sucha kama będzie je dodatkowo odwadniać, co w przyszłości może wpływać negatywnie na pracę układu moczowego (głównie nerek).
6. Sprawdź czy karma jest pełnoporcjowa i może być podstawa diety.

Podsumowanie

W trosce o zdrowie naszych zwierząt powinniśmy przed zakupem jakiejkolwiek karmy dokładnie przeanalizować jej skład. Zwrócić uwagę zarówno na składniki analityczne, jak i listę surowców podanych na etykiecie, aby dokonać dobrego wyboru. Skład karmy dla psa i kota ma ogromne znaczenie. Świadomy wybór karmy to inwestycja w zdrowie, dobre samopoczucie i długie życie czworonożnego przyjaciela.

Bibliografia

1. Rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32003R1831
2. FEDIAF Nutritional Guidelines for Complete and Complementary Pet Food for Cats and Dogs – wytyczne żywieniowe FEDIAF, 2023;
3. Ceregrzyn M., Barszczewska B. Podstawy żywienia psów i kotów, Wrocław, 2016
4. D. Guidi, Żywienie i dietetyka psów i kotów. Przewodnik dla lekarza weterynarii, 2021
5. Michael S. Hand, Craig D. Thatcher, Rebecca L. Remillard, Phillip Roudebush, Bruce J. Novotny, Small Animal Clinical Nutrition, 5th Edition, 2010

Klaudia Kuczyńska